Mo chuid gaeilge

cailín brónach

2009-02-27T19:01:00.000-08:00

bhí síle ag breathnú ar an mbeirt agus ní raibh focal ar bith aice i dtosach. bhí an fear beag ciúin, chuns a bhí a mhéaracha ag plé leis an gcláirseach. bhí an bheirt a raibh sí ag breathnú orthu ar an scáthán ag gáirí go sásta in éindí agus ag tabhairt pog dá chéile aríst. ansin a deir sí, ‘ochone, ní bheidh mise in ann goil abhaile aríamh aríst.’
‘is iontach é,’ ar an bhfear beag. ‘fanfaidh tú anseo liomsa féin anois! nach an fhírinne iad, mo fhocla? cheana féin tá tú sásta gan goil abhaile.
‘ní fhanfaidh mé anseo ar chor ar bith. níl mé ag iarradh é ar aon chaoi. níl áit ar bith agam ar an domhan anois, ní sa mbaile ná anseo ach oiread. tá mé ag iarradh ag bheidh marbh. ’
‘muis,’ a deir an fear beag, ‘beidh tú sásta fanacht anseo agus gan bheith marbh sol má an oíche ann.’
‘is olc é an scáthán seo,’ a deir síle. fág ámh! a rífíneach! fág ámh!’
bhí fearg ar an bhfear beag, agus a deir sé “deirim, go bhfuil tú dána liom, a bhean óg. muis! bí múinte anois, le do thoil.’
ach bhí fearg ar shíle freisin. ‘bheinn sásta do scáthán uafasach a bhriseadh.’
‘má mbrisfeá tú mo scáthán bheadh mí-ádh ort seacht mbliana,’ ar an bhfear beag.
‘ní bheadh!’ ar an gcailín. ‘ní bheinn beo ar chor ar bith. beidh mé marbh agus ní bheadh mí-ádh ar bith in ann mé a fháil.’
‘bhoil, b’fhéidir go mbeifeá, ach amháin b’fhéidir nach ngoilfeá t’anam go díreach go dtí an neamh. B’fhéidir go mbeadh saol tilleadh agat áit eile, agus go bhfáilfeá an mí-ádh thú ansiúd. is fearr leat nach mbrisfeá thú an scáthán.’ bhí imní air agus bhí sé ag cur é féin idir an cailín agus an scáthán. ‘is tábháchtach liom é an scáthán sin,’ a deir sé. is fiú airgead mór é, agus níl mórán airgead agam. Ní bheinn in ann breathnú ar na saolta ar do thír bhreá.’
‘muis, muis, is ólc thú! is tábháchtach leatsa do dhroch-shean-scáthánsa is atá mo shaolsa féin!’
‘bhoil, ní bheith ag iarradh ag básaigh. ná bí amaideach mar sin. is iontach í an tír seo – níos cómpóirteach ná atá an tír a raibh tú ar. tá ’chúile shórt iontach ann. beidh tú sásta go lear anseo.’
‘ní bheidh. tá mé ag iarradh ag goil abhaile. tá mé ag iarradh a bheith le mo mháime aríst.’

an scáthán draíochta

2008-12-01T22:07:00.000-08:00

bhí an fear beag ag ithe go suaimhneach, agus bhí sé ag déanamh míongháire ar shíle anois is aríst. ansin duirt sé, ‘níl deireadh leis an lá seo go fóill. Sol má a bheas an oíche ann, beidh tú an-shásta a bheith ag fanacht anseo.’
ach ní raibh síle in ann gan caoin go ciúin í gcónaí.
bhí brón ar an bhfear beag sí, agus bhí sé ag cur síos a scian agus a fharc agus ag breathnú ar an gcáilín go deas. ‘a shíle, tá an aimsir barriontach an lá inniú. bheafeá in ann siúl faoi na croinnte, agus ar na cnoic bheaga íseala atá thart anseo inniú. bíonn siad fiorálainn ag an am seo. Tá a gcuid blathanna go hiontach, agus bíonn neart éanacha deasa ann le éisteacht leob. bíonn a bhfeadaíl go haoibhinn. siúil faoin tír álainn, mo chroi, agus bain blathanna.’
‘níl mé sásta é,’ ar shíle. ‘bheadh rofhaitíos orm ag beith ag fágail an teach seo. cé go bhfuil a dhraíocht go dona, b’fhéidir go mbíonn sé níos measa amhuigh. nífidh mé na soithí.’
‘bhoil,’ a deir an fear beag. ‘nigh iad, go deimhin. bheadh buíochas mór ormsa ort. tá mise ag goil ag cásadh ceol tilleadh ar mo chláirseach mhaith.’
bhí sí réidh leis na soithí go luath, agus bhí sí ag glanadh an bord agus ag cur caoi ar an seomra uilig. Ansin ní raibh sí in ann gan suí ar an gcathaoir aisteach ag éisteacht ar an gceol aoibhinn a raibh an fear beag sí ag casadh. Ag an am sin, ní raibh sí ag iarradh ag dul a codladh, ach bhí a súile sách fliuch leis an gcaoin aríst.
‘is créatúr bocht mise,’ a deir sí, nuair a bhí an fear beag réidh leis a cheol. ‘níl seans ar bith ar chor ar bith go mbeinn sásta aríst aríamh. ní móide go mbeinn pósta ar chor ar bith mara mbeinn pósta ag mo mhicheál breá. ochone, ochone, ochone!’
‘is bocht an rud é, cinnte,’ ar an bhfear beag. ‘ach tá ceo go deas atá agam, a bheifeá in ann breathnú air, agus b’fhéidir go mbeifeá níos sásta ansin.’ agus fuair é scáthán beag a bhí ar an mballa, agus bhí sé ag tabhairt é ar shíle.
bhí shíle ag breathnú air cupla nóiméad agus ansin bhí faitíos mór uirthi. ‘níl mé in ann feicáil m’eadan féin anseo!’ a deir sí. ach bhí sí ag breathnú air í gcónaí – ní raibh sí in ann gan breathnú ar an scáthán, cé go raibh faitíos mór uirthi. ‘agus níl mé in ann feiceáil an seomra seo ar chor ar bith – is áit eile í an áit atá ann! feicim tír aisteach, agus tá baile mór beag deas idir cnoic álainne. tá abhainn aoibhinn ann freisin, ag sruth faoi croinnte deasa, agus tá an fhairrage ansiud. muis! is é mo theach féin é sin, an teach sin, in aice leis and abhainn seo! ochone! is mór an truaí nach bhfuil mé sa mbaile aríst!’
Sol má sí in ann tosú ag caoin aríst, duirt an fear beag, ‘agus an teach sin, in aice leis an teach a phobail?’
‘is teach mháire é,’ a deir sí.
‘an bhfuil tú in ann féiceáil an fear óg atá ag goil isteach go díreach anois?’
‘tá. is míchéal é – agus anois tá máire anseo, agus… tá siad ag tabhairt póg dá chéile!’
‘tá!’ ar an bhfear beag olc agus bhí séisean ag gáirí go ciúin. ‘níl sé go maith, an fear óg seo ‘adsa. bíonn sé tigh mháire go minic, agus bíonn na cabairí ag siúil in éindi agus ag imirt cluifí faoin ngarraí an maidin uilig. feic! nach sásta iad in éindí agus nach breá iad?’

maidin an-fhada

2008-04-02T20:20:00.000-07:00

bhí an maidin sin an-fhada. amanna bhí síle ag iarradh ag goil amuigh. bhí an aimsir go hiontach, agus bhí an thír an-álainn, ach bhí faitíos uirthi nach mbeadh sí in ann fáil an bealach abhaile aríst mar bhíonn sí ag tosú ag siúl thart, agus mar sin, bhí sí ag fanacht isteach. bhí an fear beag ag teacht agus ag goil, ag déanamh a chuid obair go suaimhneach, agus anois agus aríst bhí sé ag caint go lach leis an gcailín óg.

‘is mór an truaí go bhfuil ort fanacht abhaile leis do mháthair mar sin. níl a fhios cé chomh deas leis an saoirse!’ agus bhí sé ag damhsa tamall ar an orlár.

bhí síle tuirseach agus bhí sí ag rá, as taigd, ‘cen fáth nach raibh tú ag tarraingt an sheanbhean i féin anseo, agus ag ligean mise abhaile? bheinn in ann pósadh ansin, agus beidh cineál saol agam.’

bhí a súile glica ag breathnú ar shíle. ‘an bhfuil tú ag iarradh go mbeinn ag tarraingt do mháthair? do mháthair féin? beidh sí ag básaigh.’ agus bhí sé ag croitheadh a cheann aríst.

bhí láimh fhuar ar chroi shíle. an raibh sí ag iarradh deireadh léi? bhí sé fíor go mbeadh sí saor mar bhíonn a mháthair marbh. bá olc í, mar sin! ní raibh focal ar bith aice. ach ansin bhí sí ag cuimhne ar a staid féin: bhí sise í féin dhá tharraingt, agus ar ndóigh, mara mbeadh sí in ann gan ithe an bia sí, ní bheadh sise goil abhaile - beadh sé sin a bássa féin – ach amháin, bheadh sí beo i gcónaí anseo, ar an domhan nua álainn seo, bheadh sí chomh beo is a bhí sí ansin, is a bhí sí nuair a bhí sí sa mbaile, nó níos beocha, go deimhin, gan a máthair…

‘…”cen fáth nach raibh tú ag tarraingt an sheanbhean i féin”… is aisteach í an cheist sin,’ ar an bhfear beag sí. ‘an bhfuil tú ag iarradh go mbeinnse ag dúnmharú í?’

‘ní bheifeá in ann é!’ ar shile, agus bhí faitíos mór uirthi.

‘muise, bhéinn, cinnte!’ a deir sé. ‘ní bheadh an obair sin deacair ar chor ar bith. bheinn in ann é a dhéanamh, cinnte.’

‘is olc é, an rud sin!’ ar shíle aríst.

‘‘s ea,’ ar an bhfear beag.
‘bheadh sé sin uafasach!’

‘ní bheadh.’

‘ní bheadh? nach mbeadh sé uafasach bheith ag iarradh a bás ar mo mháthair?’

‘ní bheadh ar chor ar bith. tá an créatúr tinn agus sean agus míshásta. is bocht é an saol atá aice. bheadh sí níos sásta marbh. bheadh a t-anam saor.’

‘bheadh sé níos fearr ma bheifeá ag cur sonas uirthi,’ ar shíle. ‘ansin, bheadh sí sách compóirteach sa mbaile i a haonar agus bheinn in ann pósadh.’

‘an mbeadh an sheanbhean sin sásta thú a fheiceáil pósta aríamh? an mbeadh sí sásta gan thusa ag fanacht leí? ní bheadh. níl mé in ann athrúinti a nádúr.’

‘mar sin féin,’ ar shíle, ag dtosú ag caoin aríst. ‘bhéinn sásta feiceáil an sheanbhean truacánta aríst – ‘chuile lá! bheinn sásta léamh a cuid scéaltaí tráthnóna. bhéadh muid an-chompóirteach in éindí aríst.’

comhrá agus ceol

2008-03-09T20:57:00.000-07:00

ní raibh focal ar bith ag síle. bhí sí ciúin ar fad. bhí sí ag breathnú go bocht ar an orlar.

“deir mé cén fath,” ar seisean. “mar gheall ar go bhfuil an dhrochsheanbhean sin, do mháthair, fós beo… ar ndóigh, ní móide go mbíonn an fear óg breá seo sásta fanacht i bhfad go dtí sé in ann pósadh an t-aon cháilín deas amháin, nuair atá cúigar nó seisear atá sásta é a phósadh go díreach anois, agus ’chuile cheann chomh álainn is a bhíonns ’chuile cheann eile – agus bíonn chuid ann atá níos óg ná atá tusa, freisin! ”

chuns a bhí sé ag caint mar sin leis an gcailín óg, bhí sise ag tosú ag caoin. ní raibh sí fós in ann éist go ciúin le na focla seo, a bhí crua ach fíor. bhí deireadh leis a smeach go sciobtha, agus bí sí ag breathnú aríst go díreach ar an bhfear beag. “is í sin an fhirinne,” a deir sí, fíorbhocht agus feargach in éindí, agus bhí a croí tinn leis a bhfaitíos. “go deimhin tá mé beagnach cinnte go bhfuil sé cineál mór le Máire ní Bhia, agus is breá í an cáilín í, cáilín ard óg ag an seanshiopa beag in aice leis an teach ósta ag an mbaile mór.” agus bhí sí ag tosú ag caoin aríst.

‘mar sin féin, a shíle, a chréatúr, nach bhfuil cionn aige ort - níos mó ná atá aige ar na cailíní eile uilig?’
‘ar ndóigh, is é mo fhíorcharaid é le sé nó seacht bliana, agus tá a fhíos agam go bhfuil sé níos mór liomsa féin i gcónaí ná a bhí sé aríamh le Máire ní Bhía nó le cailín ar bith eile.’
‘má tá,’ a deir an fear beag sí. ‘agus dhá mbeifeá in ann eisean a phósadh amáireach bheadh sé sásta go leor é a dhéanamh.’
‘bheadh, cinnte,’ a deir sí, agus bhí a súile gorma fliuche mór, agus bhí síse ag breathnú ar an bhfear sí beag go feargach.
‘bhoil, níl tusa in ann é a phósadh amáireach, agus mara bheidh sé amáireach, nó sách luath ar aon chaoi, níl sé ag goil ag tarlú aríamh!’
‘’sin í an fhírinne,’ a deir sí, agus bhí sí ag caoin go hanbhann. ‘agus mar sin… ní bheidh… mé sásta… aríamh!’
nuair a bhí deireadh leis a caoin, agus bhí sí in ann cloisteail aríst, bhí an teach beag aisteach lán de ceol álainn, mar bhí an fear beag ag casadh fonn draiochta eile ar a chláirseach bheag. bhí sí ag éist le ar feadh píosa, agus ansin, tháinig ocras agus tart mór uirthi. bhí sí beagnach ag síneadh píosa éisc as an bpláta in aice leis a láimh, ach amháin, bá cuimhne léi nach mbeifí in ann goil abhaile aríamh má bheifí ag ithe an bia sí.
ansin, solmá a bhí sí in ann síleachtáil chomh uafasach bheadh fanacht ag an áit aisteach seo, cé go raibh na garraí go hálainn - bhí blathanna deasa acu agus bhí neart croinnte iontacha ann, agus bhí na beithigh agus na caoirigh, a bhí ag ithe an féar glas a bhí ag fás ar na cnoic aobhainne thart, sách breá. cé go raibh a n-éadan fós fliuch leis an gcaoin, bhí sí beagnach sásta ag breathnú orthu chuns a bhí deireadh leis an gceol cláirsí draíochta.

an fear beag olc

2007-12-13T17:42:00.000-08:00

‘ach anois, muise, muise an chréatúr. bhíodh deireadh leis an bhfaitíos atá ort. níl mise go holc mar sin! is cráic í, go deimhin, nuair a deirim go mbíonn na fir óga uilig gránna atá thart faoi na bólaí seo. ach níl caoi eile bheith ag cur na céisteanna seo ort, agus tá orm iad a chur. tá an t-eolas seo tábhachtach cé go mbím ag iarradh ag déanamh neart rudaí maithe ar an mbuachaill sin a bhfuil tusa ag iarradh ag posadh.’
‘agus ar mo mháthair?’ a deir sise, cantalach i gcónaí, cé go raibh fatíos fós uirthe. ‘níl mé in ann í a fhágáil. céard a bheas ag tarlú ar an gcréatúr?
‘o muis, a chailín bocht. céard atá níos fearr, an saol sa mbaile le do dhrochsheanmháthair, nó saol nua leis an mbuachaill seo agatsa?’
‘níl mé sásta a bheith ag éisteacht leat!’ a deir síle.
‘nach bhfuil an mháthair sin ’adsa sean, bocht, agus cantalach go hiondúil? nach mbíodh an tráthnóna rofhada ort ag suí leis an seanbhéan?’
‘bhíodh… ach is í mo mháthair í, agus bheadh sí síoruaigneach gan mise, agus mar sin, tá orm fanacht sa mbáile leí.’
‘agus nach mbíonn damhsaíocha agus cráic mhaith ag an mbaile mór dé sathairn tráthnóna, nuair a bhíonns na daoine óga uilig in éindí… ach amháin, tusa thú féin?’
‘bíonn, ach tá mé sásta fanacht le mo mháthair. bhéinn ag iarradh comrádaí deas liom nuair a bheas mise sean.’
bhí an fear beag ciúin ar feadh píosa, ag síleachtáil. ansin duirt sé, ‘tá neart cailíní eile ann atá mór leis an mhícheál óg breá seo ’adsa.’
‘b’fhéidir.’
‘tá cinnte! tá a fhíos agam air. níl fear ar bith faoin tír uilig atá chomh breá is atá seisean, a deir tusa thú féin, agus a deir neart cailíní eile, freisin. ar ndóigh, tá beagnach ’chuile chailín óg aoibhinn thart ansúid nach bhfuil pósta cheana féin (agus cupla atá é) ag iarradh ag pósadh é, cailíní a bhíonns ag castáil air níos minicí is a bhíonns tusa, chuns a bhíonns tusa ag fanacht sa mbaile leis an drochsheanbhean.’
‘níl!’ a deir síle, agus bhí fearg uirthi. ‘ní hé an fhirinne ar chor ar bith!’
‘nach é?’ ar an bhfear beag.
‘ní hé! tá mé cinnte go bhfuil sé ag iarradh ag pósadh mé féin. bíonn sé an-dheas liom nuair a bhíonns muid in éindí. nuair atá mé ag goil go dti an teach an phobail le máime, bíonn sé ag siúl linn tamall go minic, agus bíonn sé an-dheas leis an seanbhean. ar ndóigh, níl sé ag iarradh ag pósadh sise. bíonn sé ag iarradh ag taithneachtáil mise.’
‘tá a fhios agat go mbíonn sé an-dheas le seandhaoine uilig. agus le ’chuile dhuine eile freisin. is lách é, an buachaill sin, is múinte é.’
‘bhoil, ní bhíonn sé ach múinte le na cailíní eile a bhíonns sé ag castáil orthu ag an deireadh seachtaine.’
‘muis, éist leis an gcailín seo!’ ar an bhfear beag agus bhí sé ag gáirí. ‘ar ndóigh, is dóigh leat gur thusa an cailín is áille ar an domhan í, nach ea?’
‘tá mé cinnte go bhfuil cion ag mícheál ormsa féin. chuns a bhi muid ar an meanscóil in éindí, bhí sé mór go leor liom.’
‘creidim go raibh sé cupla blian o shin,’ ar an bhfear beag. ‘agus anois, níl sibh pósta go fóill. cén fath?’

an fear óg breá

2007-12-02T16:29:00.000-08:00

‘má tá,’ a deir an fear beag sidhe. agus fuar sé soithí agus sceana agus spúnóigi agus plátaí, agus bhí obair agus gnaithí mór ar an rifineach bheag cupla noiméad.

bhí baladh iontach ar shrón shíle, agus bhí mothú falamh ar a goile, agus go leor uisce ar a beal, ach mar sin féin, ní fhuair sí ar bith píosa arain, nó aon thoradh, mar nach raibh sí sásta fanacht ar an tír draíochta sin.

bhí a dhinnéar ag an bhfear beag, agus chomh luath is a bhí sé réidh ag ithe é, a deir sé, ‘deir tú go bhfuil tú mór le buachaill eicint sa mbaile. cén buachaill?’

‘níl mé ag iarradh ag caint faoi ar thusa ar chor ar bith!’ a deir síle go cantalach.

‘muis,’ a deir sé. ‘tá mé ag iarradh an t-eolas faoin mbuachaill seo mar gheall ar go bhfuil mé ag iarradh ag déanamh rudaí deasa air. an bhfuil sé ard nó nach bhfuil? cén dath atá ar a chuid gruaige? a chuid súile? an bhfuil sé tanaí, nó…’

'ná chuir na ceisteanna olc sin orm,muis,’ a deir síle. ‘ní bheidh aon fhocal amháin asam agat faoi mo mhuintir nó faoi mo chairde, nó faoi mo chomharsanna ar fad ach a oiread.’

‘bhoil,’ ar an bhfear beag, agus bhí solas olc ar a shúil bheag. ‘tá mé in ann déanamh rúdaí uafasacha ar na fir óg uilig a bhíonns ansiúd… cé go mbíonn drogall mór orm air. ta mé sásta gan déanamh dochar ar do fhear óg féin, cuir i gcas. is fearr liom déanamh rúdaí maithe air. ach níl mé in ann cuidiú le ’chuile duine. mar sin, cén fear óg ab é?

‘an bhfuil tú chomh olc sin?’ a deir shíle, agus bhí faitíos ar a chuid súile gorma.

‘níl,’ a deir sé. ‘níl mé sásta le déanamh dochar ar duine ar bith! ach mar bhéadh tusa chomh ciúin seo faoin abhar seo, ní bhéinn in ann déanamh maith ar do fhear óg. an bhfuil tú sásta gan cuidiú leis? nach dóigh leat go bhfuil a rath tabhachtach?’

‘a rath?’ ar shíle. ar ndóigh, mara mbeadh an fear beag seo in ann cuidiú a fear óg, bheadh sé bocht i cgónaí, cinnte. ní bhíodh deiseanna ar éirí soibhir fairsing faoin muintir sa mbaile. mar bheadh sí in ann goil abhaile aríamh aríst, bheadh sé go maith mar bhíonn an fear beag draíochta ag cuidiú le a rath. b’fhéidir go mbeadh sé soibhir as a chuidiú seo, agus bheadh fonn ar síle ar bheidh ag posadh fear soibhir.

bhí sí ag plé leis an abhar seo ar fhead píosa, is ansin a deir sí go fadalach, ‘tá sé … ard.’

‘go raibh maith agat,’ ar an bhfear beag. ‘agus a chuid súile… cén dath atá orthu?’

‘tá siad dubh – agus tá a chuid gruaige dubh chomh maith.’

‘agus… an bhfuil sé go breá?’

‘tá, cinnte. níl fear óg ar bith ar an domhan atá chomh breá leisean, ar chor ar bith.’

‘bhoil, tá mé cinnte, is máirtín é do fhear óg, buachaill atá ag obair ag an bhfeilm idir an mbaile mór agus na cnóic, ag fas fhataí. is dóigh liom gurb é ar aon chaoi, mar gheall ar go bhfuil sé an t-aon fhear óg faoin dream uilig nach bhfuil ro-shalach agus ro-ghránna chun posadh thusa féin, cé go bhfuil seisean féin sách salach agus sách gránna, dháiríre, is í sin mo thuairimse!’

an bia draíochta

2007-04-27T19:15:00.000-07:00

bhí síle te agus compóirteach in aice leis an tine bhreá sin.
bhí an seomra beag aisteach go leor agus sách spesiúil, agus cé nach raibh sé dháirire go hálainn, bhí sé cineál go haoibhinn mar sin féin. bhí dathanna deasa ar na ballaí, agus cé go raibh an suileáil sach iseal, nuair a bhí sí ag seasamh ar an orlar, bhí an suíleáil sách ard. go deimhin, bhí sí go díreach ceart aice féin freisin.
‘is aisteach é an rud sin,’ a deir an cailín óg.
bhí dhá fhuinneoig bhreá ann, agus amhúigh bhí croinnte álainne, agus ar chúla na croinnte seo bhí sléibhte móra ann. bhí abhainn bheag aoibhinn faoi na croinnte, agus bhí éannacha deasa ag feadaíl go haoibhinn faoi ‘chuile chrann. idir na croinnte agus na sléibhte, bhí garraí glas ann, agus bhí neart blathanna iontacha agus fear ard aoibhinn san ngarraí. bhí go leor torthaí maithe ar na croinnte uilig.
‘ach ca bhfuil an fear beag?’ ar an gcailín. ‘agus ar aon chaoi, tá mise fós anseo, agus tá mo mháthair sa mbaile i gcónaí. tá mé cinnte go mbeadh sise an- uaigneach ansin ‘chuns atá mise anseo.’
ansin, tháinig an fear beag agus bhí cupla toradh deas as na croinnte aige, agus bhí trí iasc mór aige as an abhainn. bhí siad fós fliuch, agus bhí an dath ar a dtaobhanna cosúil leis an airgead. bhí siad go hálainn! bhí cupla uibh ag an bhfear beag chomh maith.
‘bhoil, a deir sé leis an gcailín óg. ‘an bhfuil tú tuirseach i gcónaí? tá mé cinnte nach mbeifeá!’
‘níl. níl mé tuirseach ar chor ar bith,’ ar sise.
‘is maith é,’ ar seisean. ‘ach anois, an bhfuil tú compóirteach? nach bhfuil tú rud beag fuar? nó, b’fhéidir go bhfuil tú rud beag te? tá an lá sách te inniú, ach tá gaoth bheag ag éirí anois is aríst, agus tá mé cinnte go mbíonn sí cineál fuar.’
‘níl mé fuar agus níl mé te,’ a deir síle. tá mé go díreach ceart.’
‘bhoil, tá go leor bia agus deoch anseo. tá mé cinnte go mbeadh ‘chuile shórt níos fearr agat mar bhíonn tú ar an gcathaoir seo ag an mbord seo liom. bruithfidh mé an t-iasc agus na huibheacha seo agus beidh muid ag ithe iad.’
‘ní bheidh mise ag ithe do chuid bia, ar chor ar bith!’ ar síle. ‘tá a fhíos agam go bhfuil an bia sin draíochta, agus mar bhím ag ithe é, ní bheinn in ann goil abhaile aríamh aríst. tá mo dheásheanmháthair uaigneach sa mbaile agus tá mé ag iarradh a beith lei aríst. na coinnigh mé anseo!’
‘ach bhí tusa go deas liomsa féin, agus anois, tá mé sásta beith go deas leatsa féin chomh maith. ní chreidim go raibh tú sásta sa mbaile leis an seanbhean ghránna sin. beidh ceol deas agus bia aoibhinn agus rudaí álainne agat anseo, mar bhionn tú ag fanacht liom. sol má atá deireadh leis an seachtain seo, beidh tú an-shásta anseo.’
bhí síle ciúin tamall, agus a deir sí ansin, ‘mar sin féin, níl mé sásta suí ag an mbord leat ag ithe do chuid bia.’

teach aisteach

2007-03-31T23:47:00.000-07:00

“b’fhéidir go bhfuil, ach ní bheinn go maith dhá mbeinn sásta leis an mbarúil sin, ar aon chaoi,” a deir síle.

“agus ar ndóigh, nuair a bheas sí marbh, beidh do shaolsa níos fearr, nach mbeidh?”

“b’fhéidir go mbeidh, ach...”

“ar ndóigh, beidh!” a deir an fear bheag. “beidh seans ar obair agat nó oideachas maith, nach bhfuil, nuair a bheas sí marbh - dhá mbeadh síse marbh sol má a bheas thusa roshean.”

“níl mé cinnte,” a deir síle, cantalach aríst.

“tá tú go leor cinnte,” a deir an fear bheag. “agus nach mbeadh seans eile ann?”

“seans eile?” ar sise.

“fear óg breá, cuir i gcás?”

ní raibh focal ar bith ag an gcreatúr le taghd.

“silim go bhfuil sé sin go díreach fíor,” a deir an fear bheag olc. “tá tú mór le buachaill eicint, nach bhfuil?”

“nach dona thú, a rifíneach!” ar shíle. “agus an bhfuil mé anseo leat mar gheall ar go raibh mé go deas leat? ochone! beidh sé níos fearr mara mbeinn go deas le duine ar bith aríamh!”

“bhoil, beidh mise go deas leatsa, ar aon chaoi,” ar seisean. “ní raibh do bhricfásta agat go fóill. bheitheá sásta le iasc, agus arán agus im, agus deoch dheas, bainne nó uisce, agus tá uibheacha ann freisin. nó tá feoil agus torthaí ann...”

“tá mise níos glic na atá tusa ag creisdiúint,” a deir síle. “ní beidh mé ag ithe ar bith bia nó ag ol ar bith deoch chuns atá mé anseo. tigim go maith go mbeinn anseo i gcónaí dhá mbeinn ag ithe an bia si.”

“bhoil, bhí tusa go deas liomsa, agus bhí amhráin álainne domsa féin, agus mar sin, beidh mise go deas leatsa agus beidh mé ag casadh ceol deas duitse féin.”

fuair sé cláirseach bheag álainn a bhí aige. bhí sí beag go leor – ní raibh sí níos mór na a bhí méir bheag shíle, ach bhí an ceol a bhí aisti sách mór agus barr-álainn freisin.

cé nach raibh síle sásta, ní raibh sé í bhfad sol má a bhí sí ag damhsa! an fear bheag a bhí ag casadh a cheol dríochta agus bhí síle ag damhsa agus go luath, bhí sí tuirseach. sol má a bhí deireadh leis an gceol sin, bhí síle ar an orlar ina codlata.

bhí cupla uair an cloig sol má a bhí an cailín ar a cosa aríst. bhí sí fós san teach bheag aisteach a bhí ag an fear bheag, ach ní raibh an fear bheag é féin ansin. bhí tine bhreá te ann agus fuair sí cathaoir dheas agus compóirteach a bhí in aice leis an mbord agus bhí sí ag cur í in aice leis an tine seo.

bhí an chathaoir sin aisteach go leor. chuns a bhí síle ar an gcathaoir seo, bhí sí ceart, na robheag na romhór. nuair a bhí síle in aice leis an tine, agus nuair a bhí sí ag breathnú ar an mbord bheag agus a chaireacha, bhí an chathaoir sin go leor beag, chomh bheag le na cathaoireacha beaga si eile a bhí leis an mbord bheag. bheadh leprechaun sách compóirteach ar an chathaoir sin. ach nuair a bhí síle ag goil ag fuair í, bhí sí mór aríst, agus nuair a bhí sí ag cur í in aice leis an tine, bhí sí go díreach ceart ag síle.

go moch ar maidin

2007-02-26T21:43:00.000-08:00

bhí na héadaí beag go leor ar a láimh, ach bhí siad barrmhór ar an orlár in aice leis an bhfear bheag. bhí sé barrbheag ar a leaba beag. ar ball beag bhí síle ar a leaba féin, agus bhí an teach uilig ciúin, cé go raibh an oíche fuar amhuigh, agus bhí sneachta agus báisteach agus gaoth mhór ann.

go moch ar maidin, bhí máthair shíle ag an mbricfásta as a céile. bhí sí sách uaignach, mar gheall ar nach raibh a hiníon ann ar chor ar bith. go deimhin, ní raibh a leaba ann ach a oiread, nó ar bith cláirseach ar chor ar bith. maidir leis an fear beag aisteach, bhí a leaba i gcónaí in aice leis an tine, ach ni raibh seisean féin áit ar bith thart.

ach bhí rud aisteach ag tarlú. cé go raibh siad ag ith an bia uilig a bhí san teach aréir, bhí go leor leor bia nua ar an mbord. bhí bainne bréa bán san soitheach, agus bhí tine dheas dhá lasadh agus bhí go leor adhmad nua ann in aice léi. bhí cóta nua fíorálainn agus fíorthe ar an doras chomh maith, agus bhí sé sách ceart uirthi. bhí sé an-chompóirteach, ar aon chaoi.

‘ach, cá bhfuil m’iníon?’ a deir an bhean mhaith. ‘cá bhfuil mo chailin álainn, mo chroi, an bhlath an thír agus mo ghasúr féin amháin.’

ní raibh sise ann ar chor ar bith. bhí sise áit eile, áit aisteach go leor, leis an bhfear beag, agus ní raibh focal ar bith aice leis an bhfatíos.

‘seo mo theach féin,’ a deir an fear bheag, ‘agus tá tusa i do chónaí anseo freisin anois.’

‘ach, cén fath?’ ar shíle.

‘mar gheall ar go raibh tú sách deas liom,’ a deir sé. ‘ní raibh duine ar bith chomh maith liom na a bhí tusa aríamh. mo dhóthan bía agus bainne, scéaltaí iontacha, amhrán álainn, agus ansin, leaba maith te... tá mise an-shasta leat, mo chroi, agus mar sin, is m’iníon thú anois. nach bhfuil tú sásta?’

‘níl, muis!’ a deir an cailín, go cantalach. cá bhfuil mo mháthair? an bhfuil sí fós in a cónaí san drochsheantheach céanna a raibh againnse? beidh sí fíoruaigneach, tá mé cinnte, an chréatúr! níl ar bith bia ann ach a oiread, mar bhí muid ag ith ‘chuile shórt a raibh againn aréir. beidh uirthi a shiúl ag an baile mór
agus tá sneachta ann, agus tá an aimsir sách fuar agus níl ach seanchóta tanaí aice. ní bheidh mise sásta aríst aríamh sol má a bheas mise ar ais le mo dheamháthair mhaith.’

‘muis, muis,’ a deir an fear bheag. ‘tá do mháthair sean, agus gránna, agus cantalach go minic, agus tigim go mbionn sí tinn i gcónaí, agus mar sin, beidh sí marbh ar ball, agus beidh do shaol níos fearr ansin, nach mbeidh?’

‘tá mo mháthair go hálainn, agus go deas, agus go maith. beidh mise barrolc mar bhím sásta leis an mbarúil go mbeadh sí marbh go luath!’

‘b’fhéidir go bhfuil sé sin fíor,’ a deir an fear bheag. ‘ach sílim féin nach bhfuil. an raibh an sheanbhean granna go holc? creidim nach raibh. bhoil, nuair a bheas sí marbh, beidh sí ar neamh, nach mbeidh? beidh sí sásta go leor ansiúd. anois, tá sí ina cónaí san drochsheantheach fuar atá aice, agus níl mórán bia nó adhmad ann, agus tá sneachta ag titim, agus tá sí uaigneach chúile uair nach bhfuil a niníon ann. tá barúil agam go mbeadh an sheanbhean níos sásta marbh!’

‘a rifíneach!’ a deir síle. ‘tá tú go holc, cinnte!’

‘nach bhfuil sé sin fíor?’ a deir an fear bheag.

amhrán

2006-12-03T19:43:00.000-08:00

ansin, bhí an cailín barrshásta, agus ar ndóigh, nuair a bhí sí sásta mar sin, bhí sí fíorálainn chomh maith.”

bá maith le máthair shíle an scéal seo, agus bhí na péictiúir go hiontach freisin. bá maith leis an fear beag í freisin, ach anois, bhí a phláta falamh. ní raibh ceo ar chor ar bith air.

‘níl ar bith iasc nó arán eile ann,’ a deir síle, ‘ach tá cupla ulla ann, agus bainne.’

‘is maith liom ullaí,’ ar seisean. ‘agus tá tart orm freisin. bheadh buíochas mór orm mar bhíonn braon bhainne agam.’

bhí an t-ulla cineál mór, go deimhin bhí sé beagnach chomh mór leis an bhfear beag é féin. mar sin féin, bhí sé sásta le, agus leis a chuid bainne freisin. fuair síle ubhchupan beag agus cé go raibh sé anmhór in aice leis an bhfear beag, agus cé go raibh sé lán, agus b’eigean a dhá lámha ag éirí é, bhí sé ag ol an bainne a bhí aige go sciobtha, agus bhí sé ag tosaí ag ithe an t-ulla. bhí go leor bainne ann agus bhí síle ag cur an soitheach iulig ar an t-orlar in aice leis a chloch beag. ‘nuair a bheidh do chupan falamh, fáigh cuid eile, agus ol í. ol do dhóthain.’

‘go raibh maith agat,’ a deir an fear beag.

‘tá faillte romhat!’ ar shíle.

‘léigh scéal eile anois, a shíle,’ a deir an mháthair.

‘níl scéal eile ann,’ a deir síle. ‘níl ach an trí scéal ag an leabhar seo.’

‘bhoil, cás amhrán, a shíle. tá neart amhráin iontacha ag m’inín.’

‘beidh amhrán go haoibhinn!’ a deir an fear beag.
‘bhoil,’ ar shíle. ‘seo é amhrán deas.’ fuair sí seanchlairseach dheas a bhí in aice leis an mballa, agus bhí sí ag tosaí:

‘bhí fear beag ar an mbóthar
bhí cailín ag an mbaile mór
bhí an bheirt go breá
bhí an aimsir go maith
dhá mbionn siad in éindí
beidh spóirt ann go leor!

‘feicim fear óg ag tíocht ansin
ar an mbóthar,’ a deir an cailín
‘tá seisean go breá
tá an aimsir go maith
dhá mbionn muid in éindí
beidh spóirt ann go leor!’

‘feicim cailín álainn ansin
san mbaile mór!’ ar an fear sin
‘tá sí go breá
tá an aimsir go maith
dhá mbionn muid in éindí
beidh spóirt ann, go deimhin!’

anois bíonn siad in éindí
bíonn siad in éindí í gcónaí
tá siad pósta i bhfad
bíonn siad sásta ar fad
tá neart gasúir acu
bíonn spóirt ann, go deimhin!
bíonn spóirt ann, go deimhin!

‘bá iontach é an amhrán sin,’ a deir an fear beag nuair a bhí deireadh leis an gceol.

‘ach cén áit a bhfuil mo mháthair,’ ar shíle, mar gheall ar go raibh a cathaoir falamh.

‘tá sí ar a leaba, cé go bhfuil sé go moch fós. tá sí in a codlata cheana féin mar gheall ar go raibh an ceol sách álainn.’

‘is aisteach é,’ a deir shíle. ‘ní raibh sí ag déanamh rud mar sin aríamh. ach tá do chupan beag agus do soitheach mór falamh aríst. ach níl ach an t-aon beithígh amháin againn agus mar sin níl bainne tilleadh ann.’

‘tá go maith,’ a deir an fear beag. ‘bá é sin mo dhóthan é. tá mé ag iarradh leaba anois, le do thoil.’

fuair shíle éadaí soitheach glan, tirim agus te mar éadaí leapa ag an bhfear. fuair sí cúisin bog as cathaoir, agus cur sí é ar an orlar in aice leis an tine. ‘Beidh tú sách compóirteach anseo, tá mé cinnte,’ a deir síle.

an buachaill tinn

2006-11-09T22:59:00.000-08:00

bhí an buachaill tinn sásta go leor le na focla sin, agus nuair atá sé ag breathnú ar a súile bronn bhí sé ag creisdiúint iad.

‘agus... ar aon chaoi... bhíodh mé ag feiceáil thú ag goil síos an bóthar ‘chuile lá ar do chapall beag bán agus bhí mé ag iarradh ag castáil ort. is buachaill breá thú! bhí mé ag iarradh ag beith cosúl le driofúr agat, nó le caraid féin! cur do láimh agus do chois san sáile anois agus aríst, agus mar sin, ní bheidh siad tinn i bhfad.’

‘tá go maith,’ a deir an buachaill, ‘agus go raibh maith ‘ad.’

agus tháinig an cailín ar ais ‘chuile maidin le bia agus deoch.

*******************

san idirlinn, ‘chuile lá bhí an buachaill olc ag plé leis an gcapall beag bán, ach ní raibh sé sásta leis an gcréatúr ar chor ar bith, mar gheall ar nach raibh sí sásta a bheith ciúin chúns a bhí an buachaill aisteach sin ar a droim. mar bhíodh sé ag iarradh ag marcaíocht uirthi bhíodh sí ag éirí barrchantalach! cupla am, bhí sé beagnach ag titim ar an bhféar.

bhí an buachaill ag bualadh í go crua ansin. ar feadh píosa ar seisean, ‘tá go maith, ní bheidh bia ar bith agat an lá inniú!’ agus bhí sé ag cur í san gclós, áit nach raibh ar bith féar aice, agus bhí uirthi fanacht ansin an lá uilig.

ach bhí a dhriofúr go deas, agus bhí sí glic, agus mar sin, bhí sí ag tabhairt féar agus lusaí ag an gcréatúr chuns nach raibh a máthair agus a dearthair in ann iad a fheiceáil, agus mar sin ní raibh ocras mór ag an gcapall.

ag an deireadh seachtaine bhí an buachaill maith beagnach ceart aríst. ní raibh a láimh agus a chois sách tinn í gcónaí ar aon chaoi, agus bhí sé in ann siúl, cé go raibh sé cineál deacair aige i dtosach. ar ndóigh, ní raibh sé sásta fanacht ansin faoin gcarraigreacha mhóra in aice leis an bhfarraige aon lá amháin eile.

go moch ar maidin tháinig an cailín deas leis an gcapall beag bán. bhí sí ag gáirí. ‘bhí mo dhearthair ar do chapall maidin cupla nóimead o shin, agus bhí an capall fiorchantalach faoi! ní raibh sé i bhfad sol má a bhí mo dhearthair ag titim go crua ar an talamh fliuch. tá an talamh réasúnta bog ansin, agus ní raibh sé roghortaithe. mar sin féin bhí mo mháthair ag tíocht go sciobtha agus a deir sí, “mo mhac! mo mhac! mo chroi!” chuns a bhí sí ag breathnú air, deirim go ciúin leis an gcapall “rith, rith! tá do bhuachaill deas ar an tra! rith!” agus bhí sí ag imeacht go scoibtha. ansin bhí mo mháthair ag cloisteáil í ag rith agus bhí sí ag breathnú agus duirt sí liom, “muis, an t-amadán! tá an capall ag imigh! rith! rith! faigh í!” agus mar sin, tá do chapall anseo agus mé féin freisin. an bhfuil tú in ann marcaíocht?’

‘tá, cinnte. go raibh maith agat,’ a deir an buachaill. bhí an cailín ag cuidiú leis agus bhí sé go compóirteach ar an gcapall go luath.
‘anois, rithígí, tú agus do dheáchapall. beidh sibh ag an mbaile mór ar ball beag agus beidh an sagairt ann, agus is é do charaid é, nach ea? beidh na gardaí ann freisin.’

‘beidh mé ag cuimhniú leat i gcónaí,’ ar an buachaill. agus bhí sé ag breathnú ar a suile. bhí áthas uirthi, agus faitíos, agus brón freisin, agus nuair atá sí ag aireachtáil mar sin bhí sí an-álainne chomh maith. ar an buachaill, ‘ach ní bheidh mise in ann beith ar mo bhealach ar chor ar bith mara mbíonn tusa liom, mar gheall ar go raibh tú go deas liom, agus is thusa mo charaid.’

an cailín deas

2006-10-24T22:05:00.000-07:00

‘b’fhéidir go mbeadh,’ a deir a mac.

an la seo chugainn bhí an buachaill óg siúd ar an gcapall bann beag aríst, agus bhí neart clocha beaga ar an mbóthar in aice leis an drochsheanteach gránna. ach bhí ceo ann, agus mar sin, ní fhéidir a fheiceáil an talamh. ar ndóigh, bhí timpiste ag an gcapall. bhí sí ag titim, agus bhí sí ag leagan an buachaill ar an talamh. bhí a chloigean ag bualadh faoi na clocha, agus bhí sé fíorchiúin, agus ní raibh cór ar bith as. fuair an buachaill olc an capall, agus bhí a mháthair ag an ngeata, agus a dhriofúr bocht chomh maith.

‘leagigí an buachaill ar an gcapall aríst.’ a deir an sheanbhean. ‘rigí leis ag an trá agus cuirigí é sa’n uisce. ar ball, beidh sé marbh, agus beidh sé faoin bhfarraige nuair a-bheas siad ag fáil é. ansin, beidh muid in ann coinneáil an capall breá beag.’

bhí na gasúir ag cur an buachaill ar an gcapall agus ag goil leis ag an trá. ‘fanach thusa anseo leis an gcapall,’ a deir an buachail olc leis a dhriofúr, agus tóigfidh mise an buachaill as an gcapall agus ag cur é sa’n bhfarraige.’ ach bíonn an bhéirt ag sáraíocht í gcónaí, agus bhí an cáilín ag sáraíocht anois.

‘muis, níl mé sásta fanacht anseo leis do chapall. fanach thusa thú féin leis an gcapall, agus cuir thusa an buachaill ar mo lámha, agus cuirfidh mise é sa’n bhfarraige.’

‘tá go maith,’ a deir a dhearathair. ach tá mé fuar agus tá an capall cantalach.

bhí an cailin ag toigeáil an buachaill agus cé go raibh sé trom, bhí sí in ann siúl leis ag na carraigreacha móra in aice leis an uisce. ansin faoin na carraigreacha, ní raibh a dhearthair in ann iad a fheiceáil.

‘ni fheicim anois thú!’ ar an dearthair, ansin. ‘cá bhfuil tú?’

‘tá mé faoi na carraigreacha,’ ar sise. ‘tá an t-uisce an-domhain ansiúd, sa gcaoi go mbeidh an buachaill marbh go foill ansin. ach anseo, tá sí níos tanaíucha, agus b’fhéidir nach mbeadh sé marbh sol má a bheadh sé dhá cur ar an trá arist leis an farraige.’

‘tá go maith. ach ná bí ansin i bhfad. tá mise fuar, agus níl an capall sásta a bheith ciúin. ní furusta í a coinneáil!’

ach ní raibh an t-uisce domhain ansin ar chor ar bith. bhí sé cineál tanaí agus réasunta ciúin. bhí an gaineamh glan deas réasunta tirim freisin. bhí an cailín ag cur an buachaill ar an gaineamh, agus bhí sí ag breathnú ar a éadan. bhí cór beag as a súile, agus ansin, bhí sé ag oscailt iad go fadalach. bhí an cailín ag fanacht go dtí sé in ann feiceáil aríst, agus duirt sí ansin, ‘an bhfuil tú in ann siúl?’

bhí an buachaill ag iarradh é, ach ní raibh sé in ann é. bhí dóigh leis go raibh a chois briste.

‘bhoil, fanach anseo. beidh mé ag goil sa mbaile leis mo dhrearthair agus mo mháthair, agus go fóill, beidh mé ar ais ar ball le bia agus deoch agus éadaí te. ní bheidh do chois agus do láimh ceart aríst i bhfad, is ma bhionn tu ciúin, tá súil agam go mbeidh mé in ann chuidiú leat ag goil abháile go luath, le do chapall bán breá beag.’

bá aoibhinn go leor leis an buachaill tinn na focla ciúine sin, agus duirt sé go raibh sé an-shásta a bheidh ag fanacht go ciúin ansin. ní raibh sé in ann siúl ar aon chaoi. ansin, bhí an cailín ag tóigeáil carraig mhór agus bhí sí ag goil ag leac mhór in aice leis an bhfarraige, áit a raibh sí sách domhain, agus bhí sí ag ligean sí í titim san uisce. bhí torann mór aisti, sa gcaoi go raibh a deartháir ag creisduint go raibh sí ag ligean an buachaill é féin titim san bhfarraige. ansin, bhí sí ag fágail.

chuns a bhí an cailín amuigh, bhí an fharriage ann le breathnú uirthi, agus ag éist lei, agus bhí na heanacha go hiontach ag déanamh a gcóranna faoin spéir.

ar ball bhí an cailín ar ais le bia is deoch is géansaí te agus cóta mór tiubh.

duirt sí, “tá mo dhreatháir agus mo mháthair cinnte go bhfuil tú marbh. spáin dhom do láimh agus do chois tinn. muise, beidh tú cupla lá anseo, b’fhéidir seachtain féin! is briste é do chois, cinnte.”

bhí cinnte, agus bhí sé sách tinn! bhí bronn mór ar an mbuachaill, nuair a-bhí sé ag éist le na focla sin.

“ach beidh mé anseo 'chuile maidin, le bia agus deoch, agus beidh tú sách tirim agus te anseo faoin leac seo in aice leis an aill. tá an gaineamh compórteach agus níl mórán gaoth in ann tíocht anseo. nuair atá tú ceart aríst beidh do chappall anseo, ar an trá.”

“go raibh maith agat,” ar an buachaill, “ach cén fath an bhfuil tusa ag beith sách deas liom?”

“tá mo mhuintir go holc,” a deir an cailín bocht. “cé go raibh siad mo mhuintir féin a bheith ag déanamh é, tá goid go holc, agus tá éad go holc, agus tá dúnmharú go holc, agus níl mise sásta a beith ag dhéanamh rudaí mar sin. tá mise ag iarradh a bheith go maith, cosúl leis an gcailín i mo leabhar deas a bhuil agam sa mbaile. tá mise ag iarradh ag goil ag an néamh nuair atá mé marbh. tá 'chuile shórt go hálainn ansin.”

an capall bán

2006-08-15T21:40:00.000-07:00

‘tá cinnte,’ a deir síle, agus fuair sí píosa arán eile agus píosa iasc eile ag an bhfear beag agus ní raibh ceo ar bith fós ar an bpláta. agus bhí na píosaí sách beag ar a láimh, ach bh´siad mór go leor nuair a bhí sí ag cur iad ar a gcloch mhór in aice leis an bhfear beag.

‘go raibh maith 'ad,’ a deir sé, ‘agus mara bhíonn tú rothuirseach, léigh scéal eile, le do thoil. ní raibh mé féin níos compóirteacha áit ar bith eile aríamh. tá tú féin agus do mháthair barriontach, agus tá an bia seo barrdheas, agus tá an tine seo barraoibhinn. ach tá do chuid scéalta níos fearr ná atá rud ar bith ar a dómhan.’

‘tá go maith,’ ar sise. ‘níl mé tuirseach ar chor ar bith. tá scéal eile anseo atá chomh suimiúil leis an bpéire eile.

bhí buachaill óg in a chónaí ar an talamh iseal in aice leis an bhfarraige, agus bhí deachapall bán beag ag an mbuachaill. 'chuile lá bhíodh sé ag imeacht ar a chapall síos an bóthar, mar bhí ober ag ‘chuile dhuine ag na feilmeacha faoin tír sin, agus bhí air goil ag obair.

in aice leis an mbóthar sin bhí drochsheanteach uasach, agus bhí seanbhean gránna olc in a cónaí ansin. bhí sí bocht go leor. bhí inín amháin aice, cailín óg deas nach mbíodh sásta aríamh; agus mac amháin, buachaill gránna a bhí chomh uasach leis an mbean.

a deir an buachaill olc go minic leis an mháthair, ‘a mháime, feicim aríst an buachaill sin a bhíonns ag goil síos an bóthar seo ar a chapall bán beag. is bocht an rud é go mbíonn seisean ar an gcapall sin agus go mbíonn ormsa bheidh ag súil ‘chuile áit a bhfuil mé ag goil. Is dóigh liom go mbeadh an capall sin níos sásta mar bhíonn mise mé féin ar a droim.’

‘béidh sé níos fearr, cinnte,’ a deir an bhean olc. ‘mo mhac, mo chroi, leag clocha beaga ar an mbóthar, sa gcaoi go mbeadh timpiste beag ag an mbuachaill ar an gcapall, sa gcaoi go mbeadh sé ag titim ar an talamh. ansin, má béidh tú glic agus má bhéidh tú scioptha, b’fhéidir go mbeadh a bhas ag an mbuachaill sin agus ní bhéidh duine ar bith ag feiceáil é. béidh ‘chuile dhuine ag síleachtáil go mbíonn sé marbh mar gheall ar go raibh sé ag titim as an gcapall. ansin, béidh an capall ag tusa. béidh ‘chuile dhuine ag síleachtáil go raibh sí ag imeacht amach is amach nuair a bhí an buachaill ag titim faoi na cosa.’

pósadh

2006-08-08T18:43:00.000-07:00

‘ach, do fhear, a áine. cá bhfuil séisean?’

‘níl aon fhear agam,’ a deir sí.

bhí sé ag caint léi faoin saol a bhí aige, faoin ceol agus faoin damhsa agus faoin síorchraic a bhí ann, agus na héadai álainn a bhí ag ‘chuile dhuine, agus na caiple breá agus na leapacha an-te agus an-chompóirteach freisin.

‘an mbeitheá sásta leis an saol sin?’ ar seisean.

‘tá, cinnte,’ ar sise.

agus mar sin, tá an bheirt pósta anois, agus tá cupla páistí deasa acu. níl síordhamhsaíocha nó síorcheol ag an teach mór sin anois, mar gheall ar go mbíonn an bheirt agus a bpáistí ag siúl in éindí go minic in aice leis an abhainn, nó faoin croinnte, nó ar na cnóic glasa álainne. agus bíonn siad ar chaiple uaireanta, agus nuair atá an aimsir go dona, bíonn siad te go leor sa mbaile ag an teach mór in aice leis an tine.

ar ndóigh, bíonn ceol agus amhráin agus damhsa fós ann anois agus aríst. bhíodh cupla fíorchairde ag an bhfear óg cé nach raibh siad fairsing, agus is iad a gcairde i gcónaí. ní raibh sé i bhfad sól ma a bhí an cailín í féin in ann casadh clairseach go hiontach.

tá mé cinnte go mbeadh siad barrshásta in éindí i bhfad – b’fhéidir a saolta ar fad.’

Nuair a bhí deireadh leis an scéal seo, a deir an mháthair, ‘spáin dhom na péictiúir. is iontach é an péictiúr seo. feicim an cailín óg ansin. nach álainn í?’

‘is capall breá í sin,’ a deir an duine beag, agus sé ag breathnú ar phéictiúr eile. ‘ agus nach fairsing an iasc ag an abhainn sin! ach anois, maidir leis an iasc, bhí mo chuid iasc, a bhí mé ag ith cupla nóimead ó sin, go deas, agus bhí mo phíosa aráin go haoibhinn freisin, ach ní raibh mo dhóthan ann go fóill. a bhfuil ar bith bia eile ann?’

scéal eile.

2006-07-30T20:43:00.000-07:00

bhí an scéal sin chomh maith is a bhí an ceann eile.

bhí cailín óg ann agus bhí sí go hálainn, ach bhí sí fíorbhocht agus ní raibh ach drochsheanéadaí ag an créatúr sin. ní raibh bróga ar bith ar a cosa ar chor ar bith ach oiread. nuair a bhíodh an aimsir go breá, bhíodh sí te go leor, ach nuair a bhíodh an aimsir go dona, bhíodh sí fuar agus fliuch. nuair a bhí an bhliain go maith, sa gcaoi go mbíodh torthaí fairsing ag na croinnte agus iasc fairsing ag na aibhneacha, bhíodh bia go leor ag an gcailín óg, agus nuair a bhíodh an bhliain go dona, bhí ocras uirthi go minic.

mar sin féin, bhí sí sásta leis an saol, mar gheall ar go raibh na croinnte an-álainn: go deimhin, duirt sí, “is iad mo dheartháracha,” agus bhí na haibhneacha go haoibhinn agus duirt siad leis an gcailín óg “is thú ar ndriofúr,” agus bá iad na heanacha a bhíodh sách deas a cairde, agus bhí na croinnte áthasach mar gheall ar go raibh siad ag feadaíl fúthu i gconaí.
bhí an ceol seo barr-álainn, agus bhíodh sí in ann éistach leis an lá uilig.

Anois, bhí fear óg breá in a chónaí faoin tír sin, agus bhí sé an-shoibhir. Bhí an t-uafas airgead ag a mhuintir – níl a fhíos cé mhéad – agus bhí beithigh bhreá agus caoirigh álainne agus caiple iontacha acu. Bhí a bhfeilm an-mhór, agus bhí a dteach go hálainn, agus bhíodh neart daoine uaisle ag tíocht isteach agus ag goil amach.

duirt sé, “is spórt go leor é mo shaol”, mar gheall ar go raibh daoine ann leis a gcuid clairseacha agus a gcuid feadóga ‘chuile oíche agus bhíodh an ceol álainn. bhíodh daoine ag damhsa agus ag casadh amhráin í gcónaí. go hiondúil bhíodh an maidin ann sol má a bhíodh deireadh leis an gcraic.

bhí samhradh ann agus bhí an cailín óg bocht ag siúl in aice leas an abhainn beag a bhí in aice leis an mbóthar a bhí ag tíocht as an teach sín, agus tháinig an fear óg soibhir. Bhí a chuid éadaí go hálainn agus bhí a chuid bróga go hiontach. Bhí sé ar chapall bán barriontach.

“dia dhuit,” a deir an cailín.

“dia is múire dhuit,” ar seisean, “cé thú féin?”

“áine atá orm.”

“cén áit an bhfuil tú í do chónaí?”

“anseo,” a deir sí, “agus ansin, agus ansin, agus ansiúd... Níl ar bith teach agam, ach tá mé í mo chónaí ‘chuile áit.”

“cá bhfuil do mháthair?” a deir an fear óg soibhir.

“seo í mo mháthair, an tír uaine í féin.”

“agus t’athair?”

“Sin é m’athair, an spéir ghorm í féin.”

“agus do dheartháracha agus do dhriofúracha?” ar an fear óg soibhir.

“is iad na croinnte mo dheartháracha agus is iad na haibhneacha mo dhriofúracha,” a deir sí.

“agus an bhfuil cairde ar bith agat?”

“tá cinnte. is iad na heanacha beaga mo chairde, is a bhíonns ag casadh a gcuid amhráin álainn faoi na croinnte an lá uilig.”

“an bhfuil tú sásta mar sin?” ar an fear óg soibhir.

“tá, an-shásta.” a deir sí.

Scéal faoin bhfarraige

2006-07-20T22:59:00.000-07:00

Ní raibh an scéal sin fada ach bhí sé go haoibhinn. Bhí fear óg ann agus bhí bean óg ann freisin, agus bhí siad i a gcónaí ar oileann ag maireachtáil ar an iascach. Bíodh and fharraige an-domhain faoi na halltracha agus bhí carraigreacha agus leachracha thart ansin faoin iusce. Cupla áit bhí tránna bheag ann, idir alltracha ard agus dorcha, agus bhíodh an fear óg ag coinneail a churach ag trá amháin mar sin. Bhí an iascach go maith acu.

La amháin, nuair a bhí an oíche ag titim bhí gaoth mhór ag éirí chuns a bhí an fear óg agus cupla fear eile ag iascach, agus bhí timpiste uafásach ag an gcurach. Bhí cór sciobtha ar an curach agus bhí taobh amháin ag titim agus taobh eile ag éirí agus bhí an t-uisce ag tiocht isteach agus bhí an curach rotromm, agus mar sin, bhí sí ag goil faoi. Bhí a mbasanna ar na creatúireacha sin, cinnte.

Ach bhí an bean óg ag siúl ar an trá agus bhí sí ag breathnú ar an bhfarraige go minic, ag toireacht a fear óg agus a chairde, agus nuair a bhí sí ag feiceail an curagh ag goil faoin sáile, bhí sí ag rith go sciobtha ag bád a bhí ar an trá agus sol má a bhí sí ag síleachtáil faoi, bhí sí ag cur an bád sin ag an bhfarraige. Cé nach raibh ach drochsheanbhád aice, agus cé go raibh an gaoth an-mhór, agus bhí farraigi an-mhór ann, bhí sí ag goil go díreach ag na fir a bhí ag an am sin sa an uisce é féin.

Bhí ‘chuile duine ar an mbád go fóill, agus cé go raibh sí cíneal domhain sa an iusce, mar bhí an t-uisce ag teacht isteach, bhí an bhean óg glic go leor agus mar sin, bhí sí in ann goil isteach ag an trá gan bualadh carraigreacha ar bith. Bhí an oíche dorcha nuair a bhí siad ag teacht abhaile, tuirseach, tinn agus fuar.

Ar ndóigh, bhí siad pósta ar ball.

“Tá an péictiúr an-mhaith,” a deir an mháthair. “Is maith liom an fharraige ghorm, agus na carraigreacha móra agus an drochsheanbhád ansin, agus sin í an bhean óg a bhí chomh glic sin. Nach aoibhinn í?”

“Is iontach í an scéal sin,” a deir an fear beag. “Ach, gabh mo leithsceal, a chailín mhaith, tá mo phláta beag falamh anois. Bhí an t-iasc agus an t-arán go deas, ach an bhfuil bia ar bith eile ann ar chor ar bith?”

“Tá,” ar an cailín. “Tá píosa aráin eile ann. Agus tá iasc tilleadh ann freisin. B’fhéidir go bhfuil cupla fata ann freisin, agus sílim go mbeadh cupla ubh ag an gcisteannach chomh maith. Níl ar gcuid bia go hiontach ach tá failte romhat bheith ag ithe é, nach ea, a Mháime?”

“’Sea,” ar shise. "Leag aríst píosa aráin agus píosa iaisc ar an bláta beag ag an fear beag, a Shíle.”

Aríst, bhí an píosa aráin agus píosa iaisc an-bheag ar láimh Shíle, ach bhí siad an-mhór in aice leis an duine beag sin.

“Tá an iomarca bia agat anois,” duirt an cailín. “Ní bheidh tú in ann ithe an chuid uilig!”

“Beidh, muis!”ar an fear beag ag gairí. “Ní bheidh sé sin mo dhóthain! Anois, léigh scéal eile, más é do thoil é.”

an duine beag

2006-07-02T23:10:00.000-07:00

Ní raibh ceo ar bith ann ach amháin an ghaoth fhuar agus an sneachta bán ag tíocht isteach chuns a bhí sí ag fanacht ansin in aice leis an doras oscailte.

“An bhfuil ceo ar an talamh?” a deir an mháthair. “B’fhéidir go raibh duine eicint ag cur ceo ar an talamh in aice leis an doras.”

“Ar an talamh?” ar Shíle. “Tá, muis! Feicim! Feic! Tá duine beag aisteach ann, anseo, ar an talamh – tá sé barrbheag, níl sé ach cupla orlach ar airde! Feic!”

Bhí an bhean ag éirí as an gcathaoir agus ag tíocht ag an doras, sa gcaoi go mbeadh sí in ann breathnú air freisin. “Feicim é!” a deir sí. “Mh’anam go bhfeicim!”

“Tá sé ag caint liom! Cloisim anois é!” a deir Síle. “Dia dhuit, a dhuine beag!”

“Dia is Múire dhuit!” a deir an duine beag go mhúinte. “Tá mise go maith. Agus conas tá tusa agus do mháthair an oíche fhuar seo?”

“Tá muide go maith, cinnte,” a deir an cailin óg.

“Tar isteach,” a deir an mháthair. “Tá an aimsir uafásach, agus
sílim go mbeitheá go leor fuar. Tá tine bheag dheas anseo agus tá cloch bheag aoibhinn in aice léi. Beidh tú níos teocha agus níos trioma go luath anseo.”

“Go raibh maith ‘ad,” a deir an duine beag. “Go deimhin, tá mé sách fuar agus fliuch. Ní raibh oíche ann aríamh cosúil leis an gceann seo.”

Agus mar sin, bhí an triúr ag goil ag an tine, agus bhí an cailin agus an bhean ag suí ar a gcathaoireacha agus bhí an fear beag aisteach ag suí ar an chloch bheag aoibhinn agus chuns a bhí an fear beag ag éirí te agus tirim, duirt an bhean leis an gcailin og, “A Shíle, oscáil aríst do leabhar iontach. Spáin dhom na péictiúir agus léigh cupla scéal.”

“Tá scéal deas anseo,” a deir Shíle. Bhí sí ag tosú ag léamh í.

Bhí an scéal suimiúil go leor agus bhí an triúr an-shásta agus compóirteach in aice leis an tine. Ach ar ball beag, duirt an fear beag, “An bhfuil bia ar bith ann ar chor ar bith? Ní raibh píosa aráin nó feoil, nó rud ar bith eile agam le hithe i bhfad. Beidh buíochas mór agam má bhíonn tada deas agam go díreach anois, más é do thoil é.”

“A chréatúr,” ar an mháthair. “Ar ndóigh, tá go leor bia againn. Bhí iasc agus arán agus torthaí deas ag a ndinéar cupla noiméad o shin. Tá bia go leor ar a mbord í gcónaí, agus tá fíon deas ann freisin. A Shíla, mo chroi, cuir ceo aoibhinn ar phláta beag ag an bhfear beag.”

Bhí Síle ag cur píosa aráin agus iasc agus torthaí ar phláta bá lú a bhí acub agus bhí sí ag tabhairt é ag an bhfear beag aisteach.

Bhí an pláta go lear beag ar láimh Shíle, ach bhí sé barrmhór in aice leis an bhfear beag sin.

“Sílim go mbeidh an píosa aráin sin romhór, agus tá an iomarca iasc ann,” a deir an cailin. “Ní bheadh duine ar bith a bhfuil chomh beag sin in ann ith an chuid sin uilig. Go deimhin, bhí a phíosa aráin chomh mór le leaba in aice leis, agus bhí a chuid iasc cosúil le cnoc réasúnta ard é féin.

Ach “Ní bheidh,” a deir an fear beag. “Beidh sé go díreach ceart. Go raibh maith agat, a chailin mhaith. Anois, le do thóil, beidh mise ag ith é chuns abheas tusa ag léamh an scéal sín.”

Agus bhí Shíle ag léamh an scéal, agus bhí a mháthair ag breathnú ar na péictiúir iontacha, agus bhí an fear bheag aisteach ag ith a chuid bia agus ar ball an-bheag, bhí an pláta beag falamh arfad, agus bhí an duine beag ag éisteacht leis an scéal agus ag breathnú ar na péictiúir freisin.

torann as an doras

2006-06-20T21:30:00.000-07:00

Bhíodh bean in a cónaí ansiúd, agus a hinín freisin.
Bhí an inín sách óg, ach bhí sí glic go leor, agus bhí sí chomh álainn is a bhí na blathanna a bhíodh ag fás ar na cnoic aoibhinn a bhí thart ansin. Síle a bhí uirthí.
Tráthnóna fuar amháin, nuair a bhí an bheirt istigh in eindi in aice leis an tine, a deir an mháthair leis an gcailín, “ A Shíle, oscail do leabhar mór agus léigh cupla scéal. Tá an scéalta na sách spéisiúil agus tá na péictúir go hiontach.”
Ní raibh ach an t-aon leabhar amháin ag an gcailín, agus bhí sí an-shean. Ach a deir Síle, “Cloisim duine eicint ag an doras, a mháime! Sílim go bhfuil strainséara ann. Ní bheadh an muintir seo againnse ag teacht ar cuairt ar dhuine ar bith tráthnóna fuar mar sin.”
“Oscail an doras, a Shíle,” a deir an bhean mhaith. “Is fuar í an oíche inniú. Tá goath mhór agus báisteach ann agus b’fhéidir go mbeidh sneachta ann go luath.”
Bhí an cailín ag oscailt an doras, ach ní raibh sí in ann feiceail duine ar bith amúigh.
“Níl duine ar bith ann ar chor ar bith!” a deir sí. ”Muise,” a deir an mháthair. “Tá sé sin aisteach go leor. Ach ar aon choai, mar sin féin, bheidh muide ag léamh do leabhar. Tá sé te go leor in aice leis an tine.”
“Tá cinnte,” ar Shíle, “agus tá sé fíorfhuar amúigh! Anois, cá bhfuil an leabhar seo?”
“Tá sí anseo,” a deir a máthair.
Ach ansin, a deir Síle aríst, “Muis! Cloisim aríst é! Tá duine ag an doras, cinnte!”
“Oscail an doras aríst,” a deir an mháthair. Bhí an ghaoth fliuch ar a héadan, agus bhí sí an-fhuar. Bhí sí ag breathnú amach foin oíche dhorcha. “Ní fheicim duine ar bith í gcónaí,” a deir sí.
“Tá sé sin aisteach go leor, mh’anam go bhfuil!” ar an mháthair. “Ach tá tú ag éirí fuar ansin, a chréatúr. Beidh sneachta ann, cinnte. Beidh muid te anois in aice leis an tine dheas seo. Anois, tóig do leabhar mór, agus oscail í. Beidh mise ag breathnú ar na péictúir chúns atá tusa ag léamh na scéalta.”
Tháinig an cailín óg arais, ach sol má a bhí sí in ann tóigeail an leabhar, bhí sí ag cloisteail torann as an doras aríst, agus bhí uirthí oscailt é aríst. Bhí sneachta ann cinnte, cheanna féin. Bhí an oíche an-dubh, ach bhí an cailín ag breathnú cupla nóimead, ach ní raibh sí in ann féiceail nó cloisteail duine ar bith ar chor ar bith.
“Ní chreidim nach bhfuil duine ar bith ann,” a deir an mháthair, mar gheall ar go raibh sise ag cloisteail an torann sin freisin. “Breathnaigh aríst! Tá duine ann cinnte!”
“Ní chreidim nach bhfuil tú ansin!” a deir Síle go cantalach leis an oíche dhubh fhalamh. “Spáin dhomh thú féin!”
Ní raibh focal ar bith ag an oíche dhubh fhuar sin, ach amháin an focla draíochta a bhí an ghoath ag rá leis an tír í féin, agus ní raibh an cailín óg, ná a máthair in ann tiscint iad sin ar chor ar bith!

I dtosach

2006-06-11T22:51:00.000-07:00

Mar bhítear ag iarragh ag foghlaim teanga, is féarr é bheith ag úsáid í, cé go mbítear ag déanamh neart meancóg í dtosú.

Mar sin, cé nach bhfuil mo chuid Gaeilge an-mhaith go fóill, tá mé ag scríobh scéalta beaga anois agus aríst, agus seo ceann anseo.

Tá fáth eile go mbím ag cur é ar an líon mar seo: uaireanta bím ag rá rudaí ar líostaí nó áiteacha eile agus b’fhéidir gur dhóigh le daoine go mbíonn cuid acu cineál dána. B’fhéidir go mbheifí ag iarradh ag fionn cé mhead eolas atá agam, nó cé mhead Ghaeilga atá agam, a bheith ag déanamh mórtas faoi rudaí nach mbíonn a fhios ag duine ar bith, ach amháin saineolaí iad féin, mar gheall ar nach mbíonn siadsan ag aontú liom ar chor ar bith.

Níl céim agam as ollscoil ar bith ag an am seo agus b’fhéidir nach mbeidh ceann agam aríamh. Bhí mo chuid eachtra faoi ollscoilanna ag milleadh mo bharúil fúthu orm. Bhí mé ag déanamh go maith ansin, ach bhuain sé geit asam go minic. Níl mórán ionracas ag go leor scoláirí, agus bíonn an iomarca cumhacht ag cuid acu freisin. Mar sin féin, táthar in ann feiceail anseo cé mhead Gaeilge atá agam. Ar ndóigh, tá mé ag éirí níos fearr í gcónaí.

Síle agus Grian-is-Gealach

Ar chnóic íseal in aice leis an bhfarraige bhí baile mór beag deas. Ní raibh mórán daoine ann: go deimhin, ní raibh ach naoi nó deich teach bán in aice leis an mbóthar mór, teach a phobail beag, scoil bheag, síopa amháin agus cupla feilm chompóirteach thart faoin tír.

Bhí abhainn aobhinn in aice leis an baile mór seo, agus bhí teach amháin ar an talamh íseal faoi na seanchroinnte móra a bhí ag fás ansin. Bhí garraí beag ag an teach, agus beithíoch, asal liath beag, cupla muic dheas agus neart cearca ar an talamh ard in aice leis an teach. Bhí cupla crann breá taobh eile, agus bhíodh go leor leor ullaí iontacha ag na croinnte sin ‘chuile bhliain. Bhíodh neart eannacha beaga ag feadaíl go hálainn faoin billeoga í gcónaí.

Bhí an abhainn réasúnta domhain ag an áit sin in aice leis an teach, agus bhí an t-uisce sách glan agus fuar, agus mar sin, bhíodh í gcónaí go leor iasc ann. Go deimhin, bhí an fheilm sin an-shoibhir, cé nach raibh mórán airgead ag an muintir ar chor ar bith.